مهم‌ترین اندیکاتورهای حجمی؛ معرفی ۶ اندیکاتور حجم معاملات

اندیکاتورهای حجمی تلاش می‌کنند رابطه میان مقدار فعالیت معاملاتی و تغییر قیمت را قابل‌تفسیرتر کنند. حجم بالا به‌تنهایی صعودی یا نزولی نیست؛ اهمیت آن زمانی بیشتر می‌شود که همراه با جهت قیمت، محل بسته‌شدن کندل، درصد تغییر قیمت یا رفتار حجم در چند دوره بررسی شود.

برای مثال، بعضی اندیکاتورها به دنبال این هستند که آیا افزایش قیمت با افزایش جریان حجم همراه شده است یا خیر. بعضی دیگر بیشتر برای شناسایی واگرایی میان قیمت و فشار خرید یا فروش کاربرد دارند.

نکته مهم این است که «حجم» در تمام بازارها معنای یکسانی ندارد. در بازارهای متمرکز مانند بورس سهام و بازار قراردادهای آتی، حجم واقعی معاملات نشان‌دهنده تعداد واحدهای دارایی یا قراردادهای معامله‌شده در یک بازه زمانی است، نه تعداد دفعات انجام معامله. برای مثال، اگر در یک معامله ۱۰۰ سهم خریدوفروش شود، حجم آن معامله ۱۰۰ سهم است، اما تعداد معاملات انجام‌شده فقط یک معامله است.

در بازار نقدی فارکس که ساختار غیرمتمرکز دارد، پلتفرم معاملاتی ممکن است به‌جای حجم کل بازار از Tick Volume یا داده ارائه‌دهنده قیمت استفاده کند. بنابراین هنگام استفاده از اندیکاتور volume در فارکس باید ابتدا نوع داده حجم را بررسی کرد.

مقایسه سریع ۶ اندیکاتور حجم معاملات

این تفاوت‌ها باعث می‌شود دو اندیکاتور حجمی روی یک نمودار الزاماً پیام کاملاً یکسانی ندهند؛ زیرا ورودی‌ها و منطق محاسباتی آن‌ها متفاوت است.

اندیکاتور On-Balance Volume یا به اختصار OBV یکی از شناخته‌شده‌ترین اندیکاتورهای حجمی تجمعی است. منطق آن ساده است: اگر قیمت بسته‌شدن دوره جاری بالاتر از دوره قبل باشد، حجم همان دوره به مقدار قبلی OBV اضافه می‌شود و اگر قیمت پایین‌تر بسته شود، حجم از آن کم خواهد شد. اگر قیمت بسته‌شدن تغییری نکند، OBV نیز تغییر نمی‌کند.

مقدار مطلق OBV اهمیت کمتری از جهت حرکت خط OBV دارد. هم‌جهتی قیمت و OBV می‌تواند برای بررسی تداوم روند مورد استفاده قرار گیرد و اختلاف میان ساختار سقف‌ها یا کف‌های قیمت و OBV نیز به‌عنوان واگرایی بررسی می‌شود.

فرمول پایه آن به این صورت است:

• اگر Close امروز > Close قبل:
  OBV جدید = OBV قبلی + حجم امروز
• اگر Close امروز < Close قبل:
  OBV جدید = OBV قبلی − حجم امروز
• اگر Close برابر باشد:
  OBV جدید = OBV قبلی

مثال محاسبه OBV در سه کندل

فرض کنید مقدار اولیه OBV برابر صفر باشد و سه کندل متوالی با مشخصات زیر داشته باشیم:

• کندل اول: قیمت بسته‌شدن ۱۰۰ و حجم معاملات ۵۰۰ واحد است. این کندل مبنای مقایسه قرار می‌گیرد و مقدار اولیه OBV را صفر در نظر می‌گیریم.
• کندل دوم: قیمت بازشدن ۱۰۵، قیمت بسته‌شدن ۱۰۳ و حجم معاملات ۷۰۰ واحد است. با اینکه Close پایین‌تر از Open قرار دارد و کندل نزولی است، چون قیمت بسته‌شدن آن از Close کندل قبل (۱۰۰) بالاتر است، حجم ۷۰۰ واحد به OBV اضافه می‌شود. بنابراین OBV برابر ۷۰۰ خواهد شد.
• کندل سوم: قیمت بازشدن ۹۹، قیمت بسته‌شدن ۱۰۱ و حجم معاملات ۴۰۰ واحد است. با وجود صعودی بودن کندل، چون Close آن از Close کندل قبل (۱۰۳) پایین‌تر است، حجم ۴۰۰ واحد از OBV کم می‌شود و مقدار آن به ۳۰۰ می‌رسد.

این مثال نشان می‌دهد که محاسبه OBV به صعودی یا نزولی بودن بدنه کندل وابسته نیست؛ بلکه بر اساس مقایسه قیمت بسته‌شدن هر کندل با قیمت بسته‌شدن کندل قبلی انجام می‌شود.

کاربرد OBV

OBV بیشتر زمانی کاربرد دارد که بخواهید ببینید جهت حرکت حجم تجمعی با جهت قیمت هماهنگ است یا خیر. برای مثال، اگر قیمت سقف‌های بالاتر تشکیل دهد اما OBV نتواند ساختار مشابهی ایجاد کند، این اختلاف می‌تواند هشداری برای بررسی دقیق‌تر روند باشد.

محدودیت مهم OBV این است که اندازه تغییر قیمت در فرمول دخالت ندارد. یک افزایش بسیار کوچک قیمت و یک رشد بزرگ قیمت، درصورتی‌که قیمت بسته‌شدن دوره جاری (Close) بالاتر از قیمت بسته‌شدن دوره قبل باشد، هر دو باعث اضافه‌شدن کل حجم همان دوره به OBV می‌شوند.

اندیکاتور Volume Price Trend یا VPT

اندیکاتور Volume Price Trend یا به اختصار VPT که گاهی Price Volume Trend نیز نامیده می‌شود، مانند OBV یک اندیکاتور تجمعی است؛ اما یک تفاوت مهم دارد: در VPT فقط جهت تغییر قیمت اهمیت ندارد، بلکه درصد تغییر قیمت نیز در وزن حجم اثر می‌گذارد.

فرمول عمومی آن:

VPT جدید = VPT قبلی + حجم × ((Close جدید − Close قبلی) ÷ Close قبلی)

بنابراین اگر قیمت فقط اندکی تغییر کند، سهم آن دوره در VPT نیز کوچک‌تر است؛ درحالی‌که تغییر درصدی بزرگ‌تر اثر بیشتری بر خط VPT خواهد داشت. این تفاوت باعث می‌شود VPT در مقایسه با OBV اطلاعات بیشتری درباره اندازه حرکت قیمت وارد محاسبه کند.

کاربرد VPT

کاربرد اصلی VPT بررسی رابطه میان تغییرات قیمت و حجم است. معامله‌گران می‌توانند جهت خط VPT، شکست ساختار آن یا واگرایی آن با قیمت را بررسی کنند.

برای نمونه، اگر قیمت در حال افزایش باشد و VPT نیز سقف‌های بالاتر ایجاد کند، داده حجم و درصد تغییر قیمت در آن بازه با جهت صعودی قیمت هم‌راستا بوده‌اند. این موضوع به‌تنهایی تضمینی برای ادامه روند نیست و بهتر است همراه با ساختار قیمت و ابزارهای دیگر ارزیابی شود.

اندیکاتور Accumulation/Distribution Line یا A/D Line

اندیکاتور Accumulation/Distribution Line یا A/D Line به‌جای مقایسه مستقیم قیمت بسته‌شدن با دوره قبل، بررسی می‌کند که قیمت در کجای محدوده High تا Low همان دوره بسته شده است.

اگر Close به بخش بالایی دامنه کندل نزدیک‌تر باشد، ضریب جریان پول مثبت‌تر می‌شود و اگر به کف دامنه نزدیک شود، ضریب به سمت منفی حرکت می‌کند. سپس این ضریب در حجم ضرب و نتیجه به مقدار تجمعی قبلی اضافه می‌شود.

در A/D Line جهت خط اهمیت بیشتری از مقدار مطلق آن دارد. این اندیکاتور همچنین تغییر قیمت بین دو دوره را مستقیماً در فرمول وارد نمی‌کند؛ به همین دلیل ممکن است قیمت نسبت به دوره قبل Gap نزولی داشته باشد ولی اگر در بخش بالایی دامنه همان کندل بسته شود، A/D افزایش پیدا کند.

تفاوت A/D Line و OBV

تفاوت اصلی در منطق تخصیص حجم است:

• OBV کل حجم دوره را صرفاً بر اساس بالاتر یا پایین‌تر بودن Close نسبت به Close قبلی مثبت یا منفی می‌کند.
• A/D Line محل Close را نسبت به High و Low همان کندل می‌سنجد و بر اساس آن فقط بخشی از اثر حجم را مثبت یا منفی می‌کند.

به همین دلیل، A/D Line در بعضی شرایط می‌تواند جزئیات متفاوتی از فشار خرید و فروش نسبت به OBV نشان دهد.

خط A/D که با استفاده از ارزش مکان بسته‌شدن (CLV) محاسبه می‌شود، زمانی اثربخشی بیشتری دارد که در کنار سایر اندیکاتورها، مانند شاخص جریان نقدینگی (Money Flow Index) و شاخص قدرت نسبی (Relative Strength Index)، مورد استفاده قرار گیرد.

منبع: Unlock Trading Insights with the Accumulation/Distribution Line

اندیکاتور Chaikin Money Flow یا CMF

اندیکاتور Chaikin Money Flow یا به‌طور خلاصه CMF نیز از محل قیمت بسته‌شدن نسبت به دامنه High-Low و حجم استفاده می‌کند، اما برخلاف A/D Line یک خط تجمعی نامحدود نیست. CMF نسبت جریان پول حجمی را در یک پنجره زمانی مشخص محاسبه می‌کند.

دوره متداول CMF برابر ۲۱ دوره است. اگر Closeها به‌طور مداوم در نیمه بالایی دامنه کندل‌ها قرار داشته باشند و با حجم همراه شوند، CMF بیشتر به محدوده مثبت تمایل پیدا می‌کند و حالت معکوس می‌تواند مقدار منفی ایجاد کند.

فرمول کلی:

CMF = مجموع Money Flow Volume در n دوره ÷ مجموع Volume در همان n دوره

تفسیر CMF

خط صفر مرجع اصلی CMF است. قرارگرفتن اندیکاتور بالای صفر نشان می‌دهد در بازه مورد بررسی وزن جریان پول مثبت بیشتر بوده و قرارگرفتن زیر صفر نشان‌دهنده غالب بودن جریان منفی در همان محاسبه است.

CMF همچنین می‌تواند برای بررسی تأیید یا عدم تأیید شکست‌های قیمت و واگرایی استفاده شود. بااین‌حال، عبور از صفر یا یک واگرایی به‌تنهایی نباید به‌عنوان دستور خرید یا فروش تلقی شود.

اندیکاتور Money Flow Index یا MFI

اندیکاتور Money Flow Index یا MFI یک اسیلاتور مومنتوم است که برخلاف RSI، حجم را نیز در محاسبات وارد می‌کند. ابتدا Typical Price محاسبه می‌شود:

Typical Price = (High + Low + Close) ÷ 3

سپس:

Money Flow = Typical Price × Volume

جریان‌های مثبت و منفی طی دوره مشخص جمع می‌شوند و نسبت آن‌ها در نهایت به یک اسیلاتور بین ۰ تا ۱۰۰ تبدیل می‌شود.

کاربرد MFI

MFI علاوه بر جهت مومنتوم حجمی، امکان بررسی محدوده‌های بالا و پایین اسیلاتور را فراهم می‌کند. سطوح ۸۰ و ۲۰ معمولاً به‌عنوان نقاط مرجع رایج برای بررسی نواحی اشباع خرید و اشباع فروش معرفی می‌شوند، اما این سطوح بسته به شرایط بازار تغییرپذیرند و به‌تنهایی دلیل کافی برای خرید یا فروش محسوب نمی‌شوند. همچنین در روندهای قوی، MFI ممکن است برای مدت قابل‌توجهی در محدوده‌های بالا یا پایین باقی بماند.

واگرایی میان MFI و قیمت نیز یکی دیگر از کاربردهای این اندیکاتور است. برای مثال، تشکیل سقف جدید در قیمت بدون تأیید متناظر در MFI می‌تواند دلیلی برای بررسی دقیق‌تر قدرت حرکت باشد.

اندیکاتور Ease of Movement یا EOM

اندیکاتور Ease of Movement یا EOM یا Ease of Movement Value تلاش می‌کند نشان دهد قیمت با چه میزان «سهولت» در مقایسه با حجم و دامنه معاملات جابه‌جا شده است.

در منطق این اندیکاتور، حرکت میانگین محدوده قیمت از یک دوره به دوره بعد با حجمی که برای ایجاد آن حرکت مصرف شده و دامنه High-Low مقایسه می‌شود. به‌طور مفهومی، اگر قیمت فاصله قابل‌توجهی را با حجم نسبتاً پایین طی کند، حرکت «آسان‌تر» تلقی می‌شود؛ در مقابل، اگر حجم زیادی صرف حرکت محدود قیمت شود، سهولت حرکت کمتر است.

EOM برخلاف OBV یا A/D Line بیشتر روی رابطه جابجایی قیمت، دامنه معاملات و حجم تمرکز دارد و به همین دلیل برای ارزیابی کیفیت حرکت قیمت از زاویه‌ای متفاوت کاربرد دارد.

تفسیر EOM

مقادیر مثبت معمولاً با حرکت آسان‌تر قیمت به سمت بالا و مقادیر منفی با حرکت آسان‌تر به سمت پایین مرتبط هستند. نزدیک‌شدن اندیکاتور به صفر نیز می‌تواند نشان دهد حجم نسبت به دامنه حرکت قیمت بیشتر شده یا حرکت جهت‌دار مشخصی وجود ندارد.

مانند دیگر اندیکاتورهای حجم، EOM نیز بهتر است در کنار ساختار روند، حمایت و مقاومت یا سایر شواهد تکنیکال بررسی شود.

بهترین اندیکاتور حجم در تریدینگ ویو کدام است؟

برای عبارت‌هایی مانند «بهترین اندیکاتور حجم در تریدینگ ویو» پاسخ واحد و قابل‌دفاعی وجود ندارد. انتخاب مناسب به هدف شما بستگی دارد.

اگر می‌خواهید جریان تجمعی حجم و واگرایی با قیمت را بررسی کنید، OBV یا A/D Line گزینه‌های مرتبط‌تری هستند. اگر اندازه درصدی تغییر قیمت نیز برایتان مهم است، VPT اطلاعات بیشتری از OBV وارد محاسبه می‌کند. اگر به یک ابزار دوره‌ای حول خط صفر نیاز دارید، CMF مناسب‌تر است. برای تحلیل مومنتوم حجمی در قالب اسیلاتور ۰ تا ۱۰۰، MFI کاربرد مشخص‌تری دارد. EOM نیز برای بررسی رابطه میان میزان حرکت قیمت و حجم زاویه متفاوتی ارائه می‌کند.

در تریدینگ ویو هنگام انتخاب اندیکاتور حجم، علاوه بر نام ابزار به منبع داده Volume نماد نیز توجه کنید. کیفیت تفسیر هر اندیکاتور وابسته به داده‌ای است که به آن داده می‌شود.

چگونه اندیکاتورهای حجم را در تریدینگ ویو پیدا کنیم؟

برای استفاده از اندیکاتورهای حجم در تریدینگ ویو (TradingView)، ابتدا نمودار دارایی موردنظر را باز کنید. سپس از نوار ابزار بالای نمودار، گزینه Indicators را انتخاب کنید و نام انگلیسی اندیکاتور موردنظر را در قسمت جست‌وجو وارد کنید.

برای مثال، برای دسترسی به اندیکاتور OBV، عبارت On Balance Volume را جست‌وجو کنید. برای سایر ابزارهای معرفی‌شده در این مقاله نیز می‌توانید نام‌های Volume Price Trend (VPT)، Accumulation/Distribution، Chaikin Money Flow (CMF)، Money Flow Index (MFI) و Ease of Movement (EOM) را جست‌وجو کنید.

در نتایج جست‌وجو، ابتدا نسخه‌های موجود در بخش Technicals را بررسی کنید. اگر ابزار موردنظر در این بخش وجود نداشت، می‌توانید نسخه‌های منتشرشده در بخش Community را بررسی کنید. هنگام انتخاب اسکریپت‌های جامعه کاربران، به نام سازنده و توضیحات ابزار توجه داشته باشید؛ زیرا ممکن است روش محاسبه یا تنظیمات آن‌ها با نسخه استاندارد متفاوت باشد.

اندیکاتور حجم در فارکس چه محدودیتی دارد؟

در فارکس نقدی یک بورس مرکزی واحد که تمام معاملات بازار جهانی را ثبت کند وجود ندارد. بنابراین داده Volume در بسیاری از پلتفرم‌ها ممکن است حجم کل بازار جهانی نباشد و به‌صورت Tick Volume یا داده مرتبط با تأمین‌کننده قیمت نمایش داده شود.

این تفاوت به این معنا نیست که اندیکاتور volume در فارکس قابل استفاده نیست؛ بلکه باید بدانید دقیقاً چه نوع حجمی وارد فرمول می‌شود. نتیجه OBV، MFI، CMF یا هر اندیکاتور حجمی دیگر مستقیماً به داده Volume ورودی وابسته است.

در قراردادهای آتی ارز که در بورس معامله می‌شوند، وضعیت متفاوت است و داده حجم معاملات بورسی در دسترس قرار می‌گیرد.

اندیکاتور حجم معاملات در ارز دیجیتال

در بازار ارز دیجیتال نیز حجم معمولاً به محل معامله وابسته است. حجم یک جفت‌ارز در یک صرافی الزاماً برابر حجم کل همان دارایی در تمام بازار نیست.

بنابراین هنگام استفاده از اندیکاتور حجم معاملات در ارز دیجیتال باید مشخص باشد داده متعلق به کدام صرافی یا منبع تجمیعی است. این موضوع به‌ویژه هنگام مقایسه واگرایی‌ها یا جهش‌های غیرعادی حجم اهمیت پیدا می‌کند.

برای مثال، افزایش شدید حجم در یک صرافی خاص ممکن است در داده صرافی دیگر با همان شدت دیده نشود. پس پیش از نتیجه‌گیری، منبع Volume را در نمودار بررسی کنید.

تحلیل اختصاصی سرمایه گذار برتر از حساسیت اندیکاتورهای حجم به داده بروکر و صرافی

آیا ممکن است یک اندیکاتور حجم در دو بروکر سیگنال متفاوتی بدهد؟ برای بررسی این موضوع، در یک مثال فرضی و صرفاً آموزشی (نه بر اساس داده واقعی بازار)، فرض می‌کنیم دو بروکر A و B برای جفت‌ارز EUR/USD در تایم‌فریم یک‌ساعته، قیمت‌های یکسان اما داده‌های Tick Volume متفاوتی دارند. سپس خروجی سه اندیکاتور OBV، CMF و MFI را در ۱۰۰ کندل مقایسه می‌کنیم.

در این سناریو، با وجود هم‌بستگی ۰٫۸۷ میان حجم دو بروکر، CMF در ۱۲ کندل و MFI در ۹ کندل وضعیت متفاوتی نشان می‌دهند. در مقابل، جهت تغییر OBV یکسان باقی می‌ماند؛ زیرا با قیمت‌های بسته‌شدن یکسان و حجم مثبت، جهت تغییر این اندیکاتور به مقدار حجم وابسته نیست.

نتیجه: حتی اگر داده‌های حجم دو بروکر شباهت زیادی داشته باشند، اندیکاتورهایی مانند CMF و MFI ممکن است سیگنال متفاوتی ارائه دهند. بنابراین هنگام تحلیل حجم در فارکس، علاوه بر انتخاب اندیکاتور، باید به منبع داده حجم نیز توجه کرد.

تدوین و محاسبه: تیم سرمایه‌گذار برتر، ۱۶ مهرماه ۱۴۰۵.

سخن پایانی

اندیکاتورهای حجمی یک خانواده واحد با رفتار یکسان نیستند. OBV حجم را بر اساس جهت بسته‌شدن قیمت جمع یا کم می‌کند، VPT درصد تغییر قیمت را نیز وارد محاسبه می‌کند، A/D Line محل Close در دامنه کندل را می‌سنجد، CMF جریان پول حجمی را در یک بازه زمانی خلاصه می‌کند، MFI آن را به شکل اسیلاتور مومنتوم نمایش می‌دهد و EOM رابطه میان حرکت قیمت، دامنه و حجم را بررسی می‌کند.

به همین دلیل، به‌جای جست‌وجوی یک «بهترین اندیکاتور حجم» برای تمام شرایط، ابتدا مشخص کنید از داده حجم چه چیزی می‌خواهید بفهمید. سپس اندیکاتوری را انتخاب کنید که منطق محاسبه آن با همان سؤال هماهنگ باشد. هیچ‌کدام از این ابزارها به‌تنهایی نتیجه آینده قیمت را تضمین نمی‌کنند و بهتر است در چارچوب یک تحلیل چندعاملی استفاده شوند.